Farmakonazorat yo'nalishida amalga oshirilgan ishlar sarhisob qilindi

Dori vositalarining noxush ta’sirlarini aniqlash va xavf-xatarlarni boshqarish bugungi kunda sog‘liqni saqlash tizimining eng mas’uliyatli yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu jarayonda farmakologik nazorat tizimi faqat noxush ta’sirlarni qayd etish bilan cheklanmasdan, xavf-xatarlarni oldindan aniqlash va ularning oldini olishga qaratilgan samarali mexanizmga aylanmoqda. 2025 yilda Farmakologik nazorat bo‘limi tomonidan amalga oshirilgan ishlar aynan shu yondashuvning amaldagi ifodasi bo‘ldi.

Amaliyotda farmakologik nazoratning ko‘lami 2025 yilda sezilarli darajada kengaydi. Yil davomida Uzpharminfo tizimi orqali mahalliy va xorijiy ishlab chiqaruvchilar tomonidan davlat ro‘yxatidan o‘tkazish hamda guvohnomalar amal qilish muddatini uzaytirish bo‘yicha taqdim etilgan 9 814 ta hujjat dori vositalarining xavfsizligi nuqtayi nazaridan ekspertizadan o‘tkazildi. Bu ko‘rsatkich farmakonazoratning davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayonlariga chuqur integratsiya qilinganini, qarorlar faqat klinik samaradorlikka emas, balki xavfsizlik omillariga tayangan holda qabul qilinayotganini ko‘rsatadi.

2025-yil davomida Respublikamiz hududida yuz bergan dori vositalarining noxush ta’sirlari bo‘yicha jami 184 dona xabarnoma Farmakologik nazorat bo‘limi tomonidan qayd etildi va sabab-oqibat bog‘liqligi baholanib ma’lumotlar bazasiga kiritildi. Jumladan, baholash jarayonida o‘ngga yaqin jiddiy nojo‘ya ta’sir holatlari yuzasidan bo‘lim mutaxassislari tomonidan epidemiologik surishtiruv ishlari olib borildi va tegishli tartibda bayonnomalar rasmiylashtirildi.

Shu bilan birga, dori vositalarining noxush ta’sirlari bo‘yicha CIOMS formatidagi xabarnomalar,  PSUR/PBRER hisobotlari, elektron hujjat aylanishi tizimi orqali kelib tushgan ma’lumotlar, tibbiyot muassasalari va dorixonalardan olingan xabarnomalar muntazam tahlil qilinib, xavf signallarini erta aniqlashga qaratilgan monitoring yo‘lga qo‘yildi. Bu esa farmakologik nazoratning reaktiv emas, balki profilaktikaga asoslangan modelga o‘tayotganini anglatadi.

Xalqaro hamkorlik 2025 yilda farmakonazorat sohasida alohida ahamiyat kasb etdi. Dori vositalariga oid 15 ta noxush reaksiya holati Shvetsiyaning Uppsala shahrida joylashgan VigiFlow xalqaro tizimiga yuborildi. Shuningdek, Yevropa dori vositalari agentligi (EMA) ma’lumotlari asosida ayrim dori vositalari xavfsizligi bo‘yicha xulosalar tayyorlanib, Farmakologiya qo‘mitasi Ilmiy ekspertlar kengashi muhokamasiga kiritildi hamda jamoatchilik uchun ochiq manbalarda e’lon qilindi. Bu farmakonazorat sohasida ochiqlik va shaffoflik tamoyillari izchil tatbiq etilayotganidan dalolat beradi.

Farmakonazorat tizimini mustahkamlashda inson kapitaliga investitsiya kiritish ham ustuvor vazifalardan biri bo‘ldi. Hisobot yili mobaynida bo‘lim mutaxassislari GVP, MedDRA, ISO 9001, farmakonazorat xavf-xatarlarini boshqarish kabi yo‘nalishlar bo‘yicha xalqaro anjumanlar, vebinarlar va malaka oshirish kurslarida faol ishtirok etdilar.

Yaponiya, Rossiya, Misr davlatlarida o‘tkazilgan o‘quv dasturlari, shuningdek Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining farmakonazorat bo‘yicha xalqaro anjumanlarida qatnashish orqali ilg‘or tajribalar milliy amaliyotga joriy etildi. 2025 yil iyun oyida IV Xalqaro farmatsevtika forumi doirasida tashkil etilgan maxsus master-klass esa sohadagi bilimlar almashinuvini institutsional bosqichga olib chiqdi.

2025-yilning dekabr oyida O‘zbekiston Standartlar Instituti tomonidan onlayn tarzda tashkil etilgan malaka oshirish kursida Farmakologik nazorat bo‘limining 3 nafar xodimi ishtirok etdi. “Texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, metrologiya hamda muvofiqlikni baholash sohalari mutaxassislarining korxonalarda standartlashtirish faoliyati” mavzusiga bag‘ishlangan mazkur o‘quv mashg‘ulotlari to‘liq yakunlanib, ishtirokchilarga belgilangan tartibda sertifikatlar topshirildi.

Bu kabi malaka oshirish kurslari xodimlarning texnik jihatdan tartibga solish va standartlashtirish sohasidagi bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlab, farmakonazorat jarayonlarida normativ hujjatlar va standartlar talablarini yagona va izchil yondashuv asosida qo‘llash imkoniyatlarini kengaytirdi hamda hujjatlarni ekspertiza qilish sifati va qaror qabul qilish jarayonining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

Umuman olganda, 2025 yil farmakologik nazorat tizimi uchun sifat jihatidan yangi bosqich bo‘ldi. Davlat siyosatida inson salomatligini himoya qilish, xavf-xatarlarni oldindan boshqarish va xalqaro axborot maydoniga integratsiyalashuv ustuvor yo‘nalish sifatida mustahkamlandi. Erishilgan natijalar farmakonazoratni sog‘liqni saqlash tizimining passiv qismi emas, balki strategik qarorlar qabul qilishda faol ishtirok etuvchi muhim institutga aylanib borayotganini ko‘rsatmoqda.